LESTOWKA STAROOBRZĘDOWCÓW

Co to jest lestowka staroobrzędowców i czym różni się ona od czotek (ros. – чёток) nowoobrzędowców? Duchowe znaczenie lestowki

Фото старообрядческих лестовок

Zdjęcia lestowek staroobrzędowców

 

Lestovka (od staroruskiego słowa „lestwica”, czyli „drabina”) – jest to rodzaj czotek (ros.- чёток),służących do modlitwy u staroobrzędowców. W odróżnieniu od czotek nowoobrzędowców, lestowka zewnętrznie przypomina elastyczną drabinę i symbolizuje w tradycji staroobrzędowców drabinę duchowego wznoszenia się z Ziemi do Nieba. Lestowka  – to tradycyjne dawne prawosławne czotki na Rusi. Życia codziennego każdego chrześcijanina-staroobrzędowca, postępującego zgodnie z cerkiewno-kanoniczną tradycją, nie można sobie wyobrazić bez małej skórzanej lestowki. Jest ona pomocnikiem nie do zastąpienia w regule modlitewnej. Lestowka nazywana jest także „mieczem duchowym” do wypędzania duchowych przeciwników.

 

Chwyć, Panie, Twoją broń i walcz przeciwko tym, którzy mnie prześladują. Powiedz duszy mojej: Jam zbawieniem twoim.  – starożytna modlitwa monastyczna na noszenie lestowki.

 

Treść modlitwy w języku starocerkiewnym:

Изсуй, Господи, оружие Твое и заври сопротив гонящих мя. Рцы души моей: спасение твое есмь Аз, — древняя иноческая молитва на ношение лестовки.

 

Symbole lestowki oraz jej duchowe znaczenie

 

Jak wspinamy się do góry po drabinie rzeczywistej, z każdym stopniem coraz wyżej od Ziemi, tak również i przy pomocy lestowki – drabiny duchowej – wspinamy się duchem do Nieba, kiedy przebieramy palcami jej „stopnie”. Lestowka przedstawia sobą zamknięty krąg – symbol wieczności. Składa się ona z ciasno zaciągniętych i przeplecionych ze sobą twardych skórzanych pętelek, które idą jedna za drugą w ściśle określony sposób, niezmienny w ciągu długich wieków.

 

Początkiem tej modlitewnej drabiny, jest rozciągnięty od łapostków (ros.-„лапостки”), pusty odcinek, od którego zaczyna się nasza praca modlitewna i który jest nazywany „Ziemią”, jako pierwszy wstępny krok w jakiejkolwiek aktywności duchowej. I cały krąg lestwiczny jest głęboko symboliczny, przypomina o wyższym świecie, który powoli wznosi z każdym przebytym stopniem swoich pobożnych rozmówców. A więc, 12 pierwszych małych stopni (ros.-„ступеней”) mówi nam o dwunastu Apostołach Chrystusa. Następne odliczanie – 38 małych stopni, symbolizujących czas przebywania Dzieciątka Jezusa w łonie Najświętszej Bogurodzicy. 2 duże stopnie i zawarte między nimi 38 małych razem stanowią 40 – co jest liczbą tradycyjną dla symboliki cerkiewnej. Dalsze małe 33 stopnie oznaczają lata ziemskiego życia Zbawiciela, a ostatnie 17 – starotestamentowych proroków, którzy mówili o Chrystusie. Pusta przestrzeń przed łapostkami symbolizuje tutaj Niebo.

Лестовка наставника безпоповской поморской общины. Современная работа

Lestowka nauczyciela bezpopowskiej pomorskiej wspólnoty. Praca współczesna

 

Ściśle zachowana jest zapowiadana jeszcze w czwartym wieku przez Św. Bazylego Wielkiego ogólna liczba stopni – sto małych, oddzielonych przez trzy duże. Sześć odrębnych dużych stopni, znajdujących się przed górną krawędzią łapostków, wraz z trzema dużymi stopniami lestowki symbolizują dziewięć stanów (chórów) anielskich. Przypominają nam o aniołach – stróżach, którzy nieustannie wspierają ludzi w długim i pracochłonnym wspinaniu się po duchowej drabinie i ostrzegają przed upadkami.

 

Zamknięty krąg stopni – to przypomnienie o nieustannej modlitwie. Cztery trójkątne (na cześć Świętej Trójcy) łapostki symbolizują czterech Ewangelistów, obszyte obrzeża wokół łapostków – nauczanie Ewangelii. Wewnątrz, pomiędzy górnymi łapostkami, wszywa się siedem niewielkich łatek tkaniny lub koralików – „przesuwek” (ros.- („передвижек”) zgodnie z liczbą siedmiu Sakramentów.

 

Rodzaje lestowek: męskie i kobiece, świąteczne i codzienne

Zewnętrzna strona łapostków może mieć ładne wykończenie. Dla męskich lestowek typowe są ciemne kolory z wyszytymi pierwszymi literami imion Ewangelistów, a dla kobiecych – bardziej jasne, delikatne barwy i wzorzyste hafty z koralików.

Мужская лестовкаМужская лестовка Женская лестовкаЖенская лестовка

Męska lestowka                                                        Kobieca lestowka

 

Od niepamiętnych czasów rosyjskie mistrzynie wytwarzają lestowki w całości wyplatane z kolorowych koralików. Do ślubu wykonuje się parę wyszywanych koralikami białych lestowek.

 

Пара бисерных венчальных лестовок

Para ślubnych lestowek, wyszywanych koralikami

 

Jak się modlić na lestowce

Lestowkę przyjęto jest trzymać w lewej ręce, przebierając jej stopnie od Ziemi do Nieba. Palce przy tym należy układać w ten sam sposób jak przy wykonywaniu znaku krzyża. Podczas wykonywania wielkich pokłonów do ziemi starannie złożoną lestowkę umieszcza się na podruczniku (ros.- подручнике) (jest to taki dywanik na którym kładzie się ręce podczas pokłonu wykonywanego do ziemi, pomiędzy złożonymi razem jak „domek”, dwoma pół zgiętymi dłońmi.

 

Główne przeznaczenie lestowki – być pomocnicą w cerkiewnej i domowej modlitwie, aby łatwiej można było się skupić na słowach modlitwy i znać dokładny rachunek swojej reguły (ilości odmówionych modlitw). Modlitwa Jezusowa, odmawiana na każdym stopniu lestowki, stanowi wewnętrzną niewidzialną myślową drabinę, kierującą nas do rozumnego oświecenia i samodoskonalenia. Oto co jest napisane w księdze nauk kapłana-mnicha Dorofieja (staroobrzędowy „Cwietnik”, XVII wiek):

 

Wielu Ojców Świętych mówiło, że Modlitwa Jezusowa – jest źródłem wszelkich dóbr i skarbnicą cnót. Szybko zaszczyca człowieka Łaską Ducha Świętego i ratuje. Podobnie jak maczugą Modlitwa Jezusowa miażdży podstępnych demonów, niszczy i rozprasza chmurę duchowych namiętności. Rozjaśnia umysł, serce i duszę człowieka światłem pocieszenia i radości. Podobnym do Aniołów staje się człowiek przez doskonałą miłość do Boga i przez prawdziwą i czystą Modlitwę Jezusową.

 

Początek duchowej drabiny, wznoszącej do Nieba, oparty jest na wyrzeczeniu się świata i wszystkiego ziemskiego we wszystkich myślach, czynach i pragnieniach. A koniec jej – jest umocowany w Miejscu Najświętszym (ros.- во Святая Святых; – najskrytsze pomieszczenie w świątyni Salomona, nazywane też Świętym Świętych. Arcykapłan wchodził do Miejsca Najświętszego tylko jednego dnia w roku, w Dniu Przebłagania; nikomu innemu nie wolno było wchodzić poza zasłonę oddzielającą to pomieszczenie od Miejsca Świętego – od A.L.). Żyć według przykazań i czynić dobre uczynki – to jest to samo, jak wchodzenie po schodach. Dlatego też, i są nazywane duchową drabiną, prowadząca do Nieba, przykazania Pańskie i cnoty ojcowskie.

 

Pytanie o nieustanną modlitwę: „Co należy robić, aby umysł był nieustannie zwrócony do Boga?”

 

Odpowiedź: Jeżeli człowiek nie nabędzie tych trzech cnót: miłości, wstrzemięźliwości, i nieustannej Modlitwy Jezusowej – to nie może w pełni zwrócić się do Boga. Ponieważ miłość łagodzi gniew. Wstrzemięźliwość wysusza pożądanie. A Modlitwa Jezusowa uwalnia od wszelkich myśli. Należy    odpędzać od siebie wszelką gorliwość, sprawy i troski, wszelki niepokój, bieganinę, zmieszanie i poczucie własnej wartości. I należy trwać w Bogu nieustannie. A On nauczy cię wszystkiego i otworzy przez Ducha Świętego to, co niebiańskie i co ziemskie.

 

Wiele jest pobożnych czynów, ale są one prywatne. A modlitwa płynąca z serca, umysłu i języka – jest źródłem wszelkich dóbr i na wzór wonnego kadzidła, nasyca się nią ludzka dusza. Modlitwa jest oddechem łaski, oczyszcza ducha, oświeca umysł i obdarza człowieka gorliwością. Modlitwa, w połączeniu z trzeźwością umysłu – to ochrona duszy. I gasi zapomnienie, jak woda – płomień. Pokochawszy ją, z grzesznych i niegodnych, stajemy się świętymi i błogosławionymi. Z głupich i zapominalskich – mądrzejszymi i roztropniejszymi. Z niesprawiedliwych i okrutnych – sprawiedliwymi i miłosiernymi. I nie tylko. Staniemy się również obserwatorami Bożych Tajemnic, teologami i wizjonerami przez wzywanie Imienia Pana Jezusa Chrystusa, Syna Bożego.

 

Ale bez nauczyciela tej modlitwy Jezusowej, mówią Święci Ojcowie, ginie, cierpiąc ten, kto słyszał i rozumie, że jest ona wielka, ale nikt nie wie, jak odmawiać ją prawidłowo i zgodnie z jej wielkością. I z niewiedzy myśląc, że osiągnął doskonałość, zaczyna oddawać się marzeniom, mając jednak wrogów wewnątrz siebie, nie oczyściwszy duszy swej i umysłu z namiętności przez trzeźwienie, zainteresowanie się sercem, ochronę umysłu i ogrodzenie zmysłów. I takiego dopadają biesy. Ponieważ rozpoczynając to dobre i piękne dzieło, w pierwszej kolejności należy zmniejszyć namiętności. Po drugie, nie robić tego, co nie jest miłe Bogu. Po trzecie, nie robić bratu swemu tego, czego nie lubisz i nie życzysz sobie. Po czwarte, chronić swój umysł, powstrzymując się od nieczystych myśli i pokus. Po piąte, chronić serce swoje przed zmysłowością i nieczystym podnieceniem. Post i modlitwa Jezusowa – to uzda, oczyszczenie i utwierdzenie dla trzeźwienia i ochrony serca. A trzeźwieniem dla modlitwy – jest pochwała, świętość i podstawa. Trzeźwością jest nazywana czystość umysłu, serca i duszy, ich jasność i przejrzystość. I, jak swoją twarz widzi człowiek w lustrze, tak w trzeźwej i rześkiej modlitwie widzi człowiek umysłem całe swoje życie: dobrze czy głupio żyje? Jak słońce na niebie świeci jaśniej niż inne gwiazdy, to, zaprawdę, nieustanne modlenie się, modlitwa Jezusowa i inne duchowe czyny są godniejsze od wszystkich ziemskich rzeczy, spraw i mędrkowań. Wiele jest na ziemi tak zwanych mądrości, ale wszystkie one na ziemi i pozostaną. Jest naprawdę jedna mądrość – jak uratować duszę swoją, ponieważ wznosi ona duszę do nieba, do Królestwa Niebieskiego i stawia ją przed Bogiem.

 

Każdemu człowiekowi, który pracuje w trosce o swoje zbawienie, przebiegły diabeł przypomina i nieustannie przywodzi myśli o pięknych miejscach, obfitym jedzeniu i o tym, że można uratować się i bez czynów, chcąc zanurzyć go w zakłopotanie i mękę i pozostawić bez czynów. Kusi, zwalcza i opala każdą duszę wszelkimi ziemskimi przyjemnościami, próżnymi przemijającymi sprawami, lenistwem i różnymi przyjemnościami od młodości do starości, aż do grobu. Natomiast ty, bojowniku i żołnierzu Chrystusowy, staraj się zrozumieć oszustwo przebiegłych diabłów. Nie można jednym okiem patrzeć na Niebo, a drugim – w Ziemię. Tak samo i człowiek nie może równocześnie dbać o duszę i ciało swoje. Natomiast kiedy zyskujemy nadzieję i zagłębiamy się w modlitwę, i odrzucamy troski, wówczas przychodzi i do nas gorliwość świętych, i pamięć o śmierci przebywa w umyśle, i Przyjście Chrystusa i radość Królestwa Niebieskiego. Dla Boga miłą jest modlitwa, pozbawiona wyobrażeń o tym, co ziemskie. Im gorliwszy jest człowiek w modlitwie, tym bardziej pragnie jej dusza. Ponieważ modlitwa to nic innego, jak odsunięcie się od świata widzialnego do niewidzialnego.

 

Święci Ojcowie mówili, że modlitwa – to jest jak okno do nieba: im więcej i gorliwiej modli się człowiek, tym bardziej dojrzewa duchem do kontemplacji, ukrytych przed obecnym wiekiem niebieskich tajemnic i objawień, które otwierają się nie według zewnętrznej wiedzy naukowej, a przez pilność do pracy duchowej. Siedem wszytych przesuwek (ros.- передвижек) na naszej widocznej pomocnicy – przewodniczce do niewidzialnego świata, modlitewnej lestowce, przeznaczone są również i do przypominania o ogólnie przyjętej regule chrześcijańskiej, zobowiązującej nas do codziennego odmówienia do siedmiu setek Modlitw Jezusowych na lestowkach. Dla tych, którzy prowadzą życie monastyczne, ta reguła zwykle zwiększa się do co najmniej dziesięciu setek, z czego siedem to pokłony do pasa, a trzy – dla wielkich ziemskich pokłonów (głową do ziemi).

 

Z życia Świętego Męczennika archiprezbitera Awwakuma wiadomo, że on zawsze wypełniał pełną regułę mniszą, pokazując przykład wysokich czynów pobożności, nie tylko dla świeckich, ale także dla wielu mnichów.

 

… Czy chcesz posłuchać, jak u mnie to wyglądało? Kiedy odśpiewam wieczernię z powieczerijem , i zaczynam od początku regułę pokłonną … i po odmówieniu „Wierzę” i gdy ogień zgasimy; to ja i moja żona oraz inni chętni zaczynamy przed Chrystusem kłaniać się w tych ciemnościach: ja 300 pokłonów i 600 modlitw Jezusowych oraz 100 do Bogurodzicy, a żona 200 pokłonów i 400 modlitw, ponieważ dzieciaki u niej piszczą. („Z listu do Borysa i innych sług Boga Najwyższego”. (List jest datowany przypuszczalnie w roku 1681).

 

W XX wieku z powodu zubożenia prawdziwej duchowości życia ascetycznego pojawiło się wiele różnych „cudownych” opowieści i przekazów, które mogą być bardzo interesujące, ale jednocześnie nie mieć żadnych przekonujących dowodów, potwierdzających ich wiarygodność. Wykorzystanie staro prawosławnych znaków przez ludzi innych wyznań religijnych nie jest tu wyznacznikiem prawdziwej jedności z tradycjami, właściwej staroobrzędowcom. I tak na przykład spotykane są czasami na współczesnych, artystycznego typu pół ikonach, pół obrazach, portrety nowoobrzędowych świętych ze staroobrzędową lestowką w prawej ręce (a nie w lewej – od A.L.). Nawet sam styl pisania ikony, wykonany na wzór zagranicznych szkół katolickich, nie jest zgodny z ogólnie przyjętymi kanonami cerkiewnymi, które obejmują również przepisy dotyczące lestowek dla szczególnej modlitwy.

 

Różnica między lestowką a czotkami

 

Należy zauważyć, że lestowka ma dość skomplikowaną i pracochłonną konstrukcję, dlatego dziś większość ludzi, którzy mienią się być Chrześcijanami (czyli mówimy o „nowoobrzędowcach”), zamiast lestowek już od dawna stosują modlitewne „czotki”, typowe dla cerkiewnego życia w krajach katolickich Europy Zachodniej. Zgodnie z przyjętą praktyką czotki albo są wyplatane w sposób szczególny ze sztywnej nici – na sześć splotów zawiązują bardzo staranne równe i twarde węzły, albo składają się z dużych okrągłych koralików. Obliczone są one głównie na sto modlitw w dziesiątkach, oddzielonych poszczególnymi węzłami lub dużymi koralikami, które są przeznaczone wyłącznie do umocowania w określonym położeniu i nie posiadają żadnej symbolicznej interpretacji. Jedynym wskazującym symbolem dla wykonania kręgu modlitewnego jest tutaj czteroramienny krzyż. To wcale nie jest zgodne ze starą rosyjską, staroobrzędową tradycją, zgodnie z którą ze względu na szczególną cześć zabrania się umieszczania wizerunku krzyża na łapostkah w lestowce, aby przy wykonywaniu    pokłonów nie przewracać krzyża i nie dopuszczać do możliwości jego kontaktu z ziemią.

Необходимые «инструменты» для изготовления лестовки

Niezbędne „narzędzia” do wykonania lestowki

 

Do wykonywania rytualnych obrządków stosują specjalne czotki również przedstawiciele innych religii: muzułmanie, buddyści, wyznawcy Hare Kryszna. Ci ostatni w swoich ćwiczeniach często mogą osiągać nieprzytomne ekstazy, powtarzając przez kilka godzin w zadanej przez „guru” mantrze jedno i to samo słowo – imię pogańskiego boga lub swego ziemskiego nauczyciela. Ostatecznym celem takiego ćwiczenia – jest „nirwana”, wyższy „nadziemski”, jak uważają, stan ducha ludzkiego, kiedy człowiek staje się „wyższym od pojęć dobra i zła” i rzekomo od tego doświadcza spokoju i szczęścia. W przeciwieństwie do nowoobrzędowców, ich czotki są już zupełnie pozbawione wszelkich symboli i stanowią jednorodny, zwykły zamknięty krąg, sporządzony z drewnianych lub plastikowych koralików.

 

Jak robi się lestowki

 

Nie ma wątpliwości, że szlachetna staroobrzędowa lestowka jest piękna i ze względu na swój wygląd zewnętrzny nie można znaleźć nigdzie godnych siebie konkurentów. Lestowki wykonuje się głównie ze skóry, najlepiej naturalnej. Wykwalifikowane pracownice proszą u swego ojca duchowego o błogosławieństwo na swoją pracę. Na cały ręczny proces wytwarzania skórzanej lestowki, składający się z kilku różnych operacji, potrzeba od sześciu do ośmiu lub więcej godzin, w zależności od złożoności zewnętrznego wykończenia. Parę pasków skóry, o szerokości 1-1,5 cm przeplata się kolejno ze sobą, mocując pętle na mocnym podłożu papierowym.

 

Так сплетаются кожаные полоски для лестовки

Tak splata się skórzane paski lestowki

 

Dla łapostków używa się twardego kartonu, który jest oklejany od góry skórą lub barwną tkaniną. Na zewnętrzne obszycie dla trwałości najlepiej jest używać skóry. W miarę możliwości łapostki bogato się ozdabia – paciorkami, cekinami, złotymi nićmi.

Лапосток из бумаги

Łapostek papierowy

 

W historii Cerkwi Chrześcijańskiej, napisanej przez F. E. Mielnikowa, opisany jest przypadek entuzjastycznej pochwały samego austriackiego Cesarza z powodu haftowanej złotem lestowki staroobrzędowców, którą podarowały mu mniszki – mistrzynie z żeńskiego Biełokrynickiego monasteru na pamiątkę jego pobytu w ich obitieli.

 

… Cesarz uścisnął rękę Biełokrynickiemu Arcypasterzowi (mowa tu jest o spotkaniu w Radaucach (Rădăuţi) w 1874 roku austriackiego Cesarza Franciszka Józefa 1 z Biełokrynickim Metropolitą Atanazym) i nisko mu się ukłonił w odpowiedzi na jego powitanie. Mniszki żeńskiego monasteru   Biełokrynickiego śpiewały Cesarzowi mnogaja leta i modlitwę do Ducha Świętego „Królowi Niebieskiemu” oraz ofiarowały mu dwie haftowane złotem lestowki. Cesarz serdecznie im podziękował, a lestowki przewiesił na rękę i tak z nimi wsiadł do karety, pokazując je ludziom …

 

Przy odpowiednim traktowaniu ta sama lestowka może służyć przez wiele lat, stać się najbardziej wiernym, pewnym i ukochanym przyjacielem, pocieszającym w każdym smutku i inspirujący do czynów duchowych.

 

O Modlitwie Jezusowej na lestowce

 

Modlitwa Jezusowa, z którą nierozerwalnie jest związana nasza lestowka, ma w sobie jeszcze głęboki sens teologiczny. Uważa się, że w małych słowach tej największej ze względu na jej duchową moc     modlitwy zawarte jest całe nauczanie Ewangelii.

 

Jak czynić znak krzyża podczas odmawiania Modlitwy Jezusowej

 

Kładząc rękę na czoło, mówi się: „Panie,” kładząc na brzuchu – „Jezu Chryste”, na prawym ramieniu – „Synu Boży”, na lewym ramieniu – „Zmiłuj się nade mną, grzesznikiem”. Takie wskazanie zawarte jest w księdze „Starczestwo”. ( „Cerkiew”, 1913, nr 19)

 

Mówili starzy ludzie, którzy znali pobożne ustne przekazy, ostrożnie przekazywane z pokolenia na pokolenie, że w godzinach północy nasza modlitwa wznosi się jak „złota”. O świcie – jak „srebrna”, a w ciągu dnia, kiedy już tak bardzo siebie nie trudzimy, to jakby „brązowa” przedstawia się przed Bogiem. Mówili, że nie należy Chrześcijaninowi spać o świcie, ponieważ wtedy Aniołowie Stróżowie stoją przed Tronem Boga i zdają sprawozdanie o naszych dobrych i złych czynach, których dokonaliśmy w ciągu ostatniego dnia i nocy. Wystarczająca jest na dzień dla chrześcijanina opieka  –   taka, aby dzień od rana do wieczora bez grzechu przeżyć, i tego zgodnie z sumieniem będzie dosyć.

 

Księga nauk kapłana-mnicha Dorofieja: „Panie, Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną, grzesznikiem!”

 

Modlitwę Jezusową należy mówić nieustannie, czy siedzisz, czy stoisz, jesz czy pijesz, podróżujesz, czy cokolwiek innego robisz. Nieustannie mów w każdym miejscu, w każdej sprawie, w dowolnym czasie, i wyprzedzając każdą sprawę, dokładaj starań. Uzbrajaj się jak wielki wojownik, mocno trzymający w ręku włócznię. I osłaniaj tą modlitwą swoja myśl nieustannie. Modlitwę Jezusową nie wypowiadaj głośno, tylko tak, żebyś sam słyszał. Nie myśl o rzeczach ziemskich, tylko módl się całą duszą i bez lenistwa, w trosce o swoje zbawienie. Podczas modlitwy, jak i podczas wszystkich modlitw należy pozostawać poza wszelkimi pragnieniami, zachciankami, myślami i kłopotami. I odkładać należy wszystkie ziemskie przemyślenia i wymysły, ale skupić swój umysł i myśli na modlitwie i kontemplacji Boga, tak, aby nie gniewać Boga przez pracę nadaremną, zamiast tego, by Go pozyskać.

 

… Często dziwię się: jak szybko dawni Święci Ojcowie zyskiwali Łaskę i zbawiali się! I jak wielu było zbawionych! I nic bardziej nie lubili nasi Ojców, niż modlitwę. I skrajne rozczarowanie sprawiali diabłu i jego demonom szczerą miłością, dobrotliwą łagodnością, pokorą, myślami o Bogu, nieustannymi czynami, nieugiętą cierpliwością i pozostałymi przykazaniami Pańskimi i cnotami. Ponieważ przez to osiągali doskonałość, obdarzani byli Łaskami i mocą czynienia cudów i zbawiali się. Tak postępując również i my osiągniemy doskonałość, i zbawimy się. Chwała Bogu naszemu niech będzie teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.

 

Autor: Mniszka Liwia, wioska Russkaja Tawra

 

Źo:

 

Старообрядческая лестовка

http://ruvera.ru/lestovka

Autor: Mniszka Liwia, wioska Russkaja Tawra

 

 

Tłumaczył Andrzej Leszczyński

12.5.2016 r.

źródło: https://lestovvka.wordpress.com/2016/05/20/lestowka-staroobrzedowcow/

Reklamy
Categories: ETYKA CERKIEWNA, MODLITWY PRAWOSŁAWNE, POUCZENIA ŚWIĘTYCH OJCÓW, PRAWOSŁAWIE, STRONA GŁÓWNA | Dodaj komentarz

Zobacz wpisy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Stwórz darmową stronę albo bloga na WordPress.com.

%d blogerów lubi to: