Daily Archives: 29 Maj 2016

350 lat od Wielkiego Soboru Moskiewskiego: początek rozłamu Cerkwi Rosyjskiej

W 2016 roku mija 350 lat od Wielkiego Soboru Moskiewskiego, który zatwierdził reformy Cara Aleksieja Michajłowicza i Patriarchy Nikona i zapoczątkował rozłam (raskoł) w Rosyjskiej Cerkwi.

 

Na początku Wielkiego Postu 1653 roku Patriarcha Nikon rozesłał po moskiewskich cerkwiach „Pismo” o zamianie części ziemnych pokłonów na modlitwę Świętego Efrema Sirina pokłonami do pasa i o wykorzystaniu trzech palców zamiast dwóch palców podczas wykonywania znaku krzyża. W ten sposób dano początek reformom, które faktycznie uczyniły nieodwracalnym rozłam w Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Wielki Moskiewski Sobór Cerkiewny lat 1666-1667, który odbył się dokładnie 350 lat temu, zaakceptował księgi nowego druku, zatwierdził nowe obrzędy i stopnie (rangi) dla duchownych i nałożył klątwy i anatemy na stare księgi i obrzędy. Zwolennicy starych obrzędów zostali ogłoszeni jako raskolnicy i heretycy.

 

***

Car Aleksiej Michajłowicz i jego wspólnik Patriarcha Nikon (Minin), którzy rozpoczęli w połowie XVII wieku reformy cerkiewne, nie spodziewali się, że ich przeprowadzenie spowoduje poważny opór w społeczeństwie rosyjskim. Niektórzy biskupi, większość szeregowego duchowieństwa, i monastycyzmu (mnichów i mniszek) oraz świeckich, od najbogatszych do biednych, w takim czy innym stopniu wystąpili przeciwko reformom cerkiewnym.
Патриарх Никон и царь Алексей Михайлович

Patriarcha Nikon i Car Aleksiej Michajłowicz

 

Gdzie niegdzie wyznawcy i obrońcy Starej Wiary otwarcie i publicznie potępili „nikonowe pomysły”, a gdzieś po prostu po cichu ignorowali patriarsze nakazy i nadal służyli i modlili się po staremu. Przez okres co najmniej dziesięciu lat reforma pozostawała udziałem elity państwowej, która wszczęła ten nikomu niepotrzebny cerkiewny przewrót. Sytuację władzy carskiej komplikował i ten fakt, że Aleksiej Michajłowicz wszedł w poważny przewlekły konflikt z Patriarchą Nikonem, z powodu podziału władzy duchowej i świeckiej. Autorytet władzy carskiej i reformy cerkiewnej zaczął gwałtownie spadać.

 

Aby jakoś zaradzić tej sytuacji, rząd Aleksieja Michajłowicza postanowił zwołać cerkiewny Sobór, który miał na celu przezwyciężenie oporu ludu przeciwko reformom cerkiewnym i jednocześnie pozbawić wszelkiej władzy Patriarchę Nikona. Aby nadać temu Soborowi wystarczający autorytet, oprócz rosyjskich biskupów, zostali zaproszeni zagraniczni hierarchowie, w tym wschodni patriarchowie, a także liczni teologowie, znawcy prawa cerkiewnego i tłumacze.

 

Zwołany Sobór składał się z dwóch części: pierwsza część odbyła się w 1666 roku, a druga – w 1667 r.

Собор 1654 года во главе с патриархом Никоном. Фото со съемочной площадки  фильма «Раскол». Автор фото Г. Чистяков

Sobór 1654 roku pod przewodnictwem Patriarchy Nikona.  Zdjęcia z planu filmowego „Raskoł” (ros.- «Раскол»).  Autor zdjęcia G. Czistiakow

 

Podczas pierwszej części Soboru zostali wysłuchani niektórzy najaktywniejsi obrońcy z przed rozłamowych tradycji cerkiewnych i Starej Wiary. Byli wśród nich biskup Aleksandr Wiatski, kapłan protopop Awwakum, kapłan Nikita Dobrynin (Suzdalski), diakon Teodor, mnich Efraim Potiomkin, hieromnich Siergiej, mnich Łazar, kapłan-mnich Grigorij (Ioann Nieronow). Niektórzy z nich, tacy jak bp Wiatski Aleksandr i Ioann Nieronow, złożyli bojaźliwą skruchę, za co otrzymali przebaczenie. Inni wyznawali wierność starocerkiewnym przekazom i otrzymali za to różne według surowości wyroki. Święty Męczennik Awwakum został pozbawiony godności duchownej, nałożono na niego anatemę i wysłano do więzienia w Pustoziersku. Święty diakon Teodor „został przekazany sądowi miejskiemu. Ten go  osądził, wydając wyrok: pozbawić języka przez odcięcie”. Również później został skazany ich współwięzień kapłan Łazar. Sobór rosyjskich biskupów nakazał stosować się do nowych obrzędów.

 

W 1667 roku do Soboru dołączyła znaczna liczba duchownych, przybyłych z różnych Cerkwi Wschodnich: Konstantynopola, Jerozolimy, Aleksandrii, Serbii, Cypru. Wszyscy zostali zaproszeni przez Cara Aleksieja Michajłowicza. Głównymi postaciami tej części Soboru stali się Metropolita Paisjusz (Ligarid) oraz Patriarchowie Paisjusz z Aleksandrii i Makary z Antiochii.

С. Д. Милорадович. «Черный собор. Восстание Соловецкого монастыря против новопечатных книг». 1885 год

S.D. Miłoradowicz. „Czarny Sobór. Powstanie Monasteru Sołowieckiego przeciwko nowo drukowanym książkom.” 1885 rok

Czytaj dalej

Categories: ETYKA CERKIEWNA, POUCZENIA ŚWIĘTYCH OJCÓW, PRAWOSŁAWIE, STRONA GŁÓWNA | Dodaj komentarz