350 lat od Wielkiego Soboru Moskiewskiego: początek rozłamu Cerkwi Rosyjskiej

W 2016 roku mija 350 lat od Wielkiego Soboru Moskiewskiego, który zatwierdził reformy Cara Aleksieja Michajłowicza i Patriarchy Nikona i zapoczątkował rozłam (raskoł) w Rosyjskiej Cerkwi.

 

Na początku Wielkiego Postu 1653 roku Patriarcha Nikon rozesłał po moskiewskich cerkwiach „Pismo” o zamianie części ziemnych pokłonów na modlitwę Świętego Efrema Sirina pokłonami do pasa i o wykorzystaniu trzech palców zamiast dwóch palców podczas wykonywania znaku krzyża. W ten sposób dano początek reformom, które faktycznie uczyniły nieodwracalnym rozłam w Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Wielki Moskiewski Sobór Cerkiewny lat 1666-1667, który odbył się dokładnie 350 lat temu, zaakceptował księgi nowego druku, zatwierdził nowe obrzędy i stopnie (rangi) dla duchownych i nałożył klątwy i anatemy na stare księgi i obrzędy. Zwolennicy starych obrzędów zostali ogłoszeni jako raskolnicy i heretycy.

 

***

Car Aleksiej Michajłowicz i jego wspólnik Patriarcha Nikon (Minin), którzy rozpoczęli w połowie XVII wieku reformy cerkiewne, nie spodziewali się, że ich przeprowadzenie spowoduje poważny opór w społeczeństwie rosyjskim. Niektórzy biskupi, większość szeregowego duchowieństwa, i monastycyzmu (mnichów i mniszek) oraz świeckich, od najbogatszych do biednych, w takim czy innym stopniu wystąpili przeciwko reformom cerkiewnym.
Патриарх Никон и царь Алексей Михайлович

Patriarcha Nikon i Car Aleksiej Michajłowicz

 

Gdzie niegdzie wyznawcy i obrońcy Starej Wiary otwarcie i publicznie potępili „nikonowe pomysły”, a gdzieś po prostu po cichu ignorowali patriarsze nakazy i nadal służyli i modlili się po staremu. Przez okres co najmniej dziesięciu lat reforma pozostawała udziałem elity państwowej, która wszczęła ten nikomu niepotrzebny cerkiewny przewrót. Sytuację władzy carskiej komplikował i ten fakt, że Aleksiej Michajłowicz wszedł w poważny przewlekły konflikt z Patriarchą Nikonem, z powodu podziału władzy duchowej i świeckiej. Autorytet władzy carskiej i reformy cerkiewnej zaczął gwałtownie spadać.

 

Aby jakoś zaradzić tej sytuacji, rząd Aleksieja Michajłowicza postanowił zwołać cerkiewny Sobór, który miał na celu przezwyciężenie oporu ludu przeciwko reformom cerkiewnym i jednocześnie pozbawić wszelkiej władzy Patriarchę Nikona. Aby nadać temu Soborowi wystarczający autorytet, oprócz rosyjskich biskupów, zostali zaproszeni zagraniczni hierarchowie, w tym wschodni patriarchowie, a także liczni teologowie, znawcy prawa cerkiewnego i tłumacze.

 

Zwołany Sobór składał się z dwóch części: pierwsza część odbyła się w 1666 roku, a druga – w 1667 r.

Собор 1654 года во главе с патриархом Никоном. Фото со съемочной площадки  фильма «Раскол». Автор фото Г. Чистяков

Sobór 1654 roku pod przewodnictwem Patriarchy Nikona.  Zdjęcia z planu filmowego „Raskoł” (ros.- «Раскол»).  Autor zdjęcia G. Czistiakow

 

Podczas pierwszej części Soboru zostali wysłuchani niektórzy najaktywniejsi obrońcy z przed rozłamowych tradycji cerkiewnych i Starej Wiary. Byli wśród nich biskup Aleksandr Wiatski, kapłan protopop Awwakum, kapłan Nikita Dobrynin (Suzdalski), diakon Teodor, mnich Efraim Potiomkin, hieromnich Siergiej, mnich Łazar, kapłan-mnich Grigorij (Ioann Nieronow). Niektórzy z nich, tacy jak bp Wiatski Aleksandr i Ioann Nieronow, złożyli bojaźliwą skruchę, za co otrzymali przebaczenie. Inni wyznawali wierność starocerkiewnym przekazom i otrzymali za to różne według surowości wyroki. Święty Męczennik Awwakum został pozbawiony godności duchownej, nałożono na niego anatemę i wysłano do więzienia w Pustoziersku. Święty diakon Teodor „został przekazany sądowi miejskiemu. Ten go  osądził, wydając wyrok: pozbawić języka przez odcięcie”. Również później został skazany ich współwięzień kapłan Łazar. Sobór rosyjskich biskupów nakazał stosować się do nowych obrzędów.

 

W 1667 roku do Soboru dołączyła znaczna liczba duchownych, przybyłych z różnych Cerkwi Wschodnich: Konstantynopola, Jerozolimy, Aleksandrii, Serbii, Cypru. Wszyscy zostali zaproszeni przez Cara Aleksieja Michajłowicza. Głównymi postaciami tej części Soboru stali się Metropolita Paisjusz (Ligarid) oraz Patriarchowie Paisjusz z Aleksandrii i Makary z Antiochii.

С. Д. Милорадович. «Черный собор. Восстание Соловецкого монастыря против новопечатных книг». 1885 год

S.D. Miłoradowicz. „Czarny Sobór. Powstanie Monasteru Sołowieckiego przeciwko nowo drukowanym książkom.” 1885 rok

Kanoniczne pełnomocnictwa tych hierarchów były wysoce wątpliwe. Już wtedy okazało się, że patriarchowie ci są pozbawieni swoich tronów, a Metropolita Paisjusz Ligarid został całkowicie usunięty z kapłaństwa. Wszystkie te osoby działały na podstawie fałszywych świadectw i sfałszowanych dokumentów.

 

” Metropolita Paisjusz Ligarid … został przeklęty i ekskomunikowany przez swego biskupa, Patriarchę Nektariosa Jerozolimskiego”. (S.A. Zieńkowskij. Rosyjskie starowierstwo. T.1 str. 222).

 

” Przyjaciele Ligarida zdobyli dla niego od Patriarchy Ekumenicznego (Konstantynopola) pełnomocnictwa egzarchy. W 1663 roku otrzymano w Moskwie list Patriarchy w tej sprawie. Jak się później okazało, był on fałszywą machinacją przyjaciół Ligarida, ludzi o tej samej zdemoralizowanej moralności, jak i on.”  (Kartaszew A.W. Eseje z historii Rosyjskiej Cerkwi. T. 2. s. 206).

 

” Prawo kanoniczne tych dwóch patriarchów do udziału w Rosyjskim Soborze było bardzo wątpliwe. Wzburzony ich wyjazdem Parfeniusz, Patriarcha (Konstantynopola – red.) i zwołany przez niego Sobór  osiągnął … usunięcie tych biskupów pod pretekstem pozostawienia owczarni i Cerkwi”. (Zeńkowskij S.A.  Rosyjskie starowierstwo. Tom.1, str. 222).

 

” Oni (patriarchowie – red.) zostali przez Sobór usunięci z patriarchalnych tronów i pozbawieni prawa do administrowania sprawami Cerkwi nie tylko w obcych Cerkwiach, jaką jest Rosyjska Cerkiew, ale i w swoich diecezjach”. (Mielnikow F.E. Historia Rosyjskiej Cerkwi od czasów panowania Aleksieja Michajłowicza do upadku Monasteru Sołowieckiego).

Феогностов требник. Один из поддельных документов, на котором строилась антистарообрядческая пропаганда

TREBNIK-  (ros.-Феогностов требник). Jeden ze sfałszowanych dokumentów, na których oparta była propaganda antystarowierska.

 

Oprócz hierarchów w Soborze udział wzięły również inne osoby o wątpliwych poglądach teologicznych. Tłumaczem i doradcą patriarchów wschodnich w kwestiach teologicznych został archimandryta Monasteru Iwierskiego na Górze Athos Dionizy. Teologiczne i historyczne poglądy Dionizego stanowiły podstawę dla dużej części dekretów soborowych, w szczególności, zmieniających  decyzje Stuosobowego Soboru z 1551 roku. O Rosyjskim Prawosławiu ten Grek miał bardzo niską opinię: „Ziemia ta pozostała nie uprawiana i wyrosły ciernie, i trawa i inne dzikie pędy i okryła się ciemnym mrokiem”. Najostrzej wyrażał się o korzystających ze starożytnej Modlitwy Jezusowej.  „Dlaczego – pisze Dionizy – jesteście uparci i chcecie tylko: Panie Jezu Chryste, Synu Boży, mówić? … Czy nie rozumiecie, bezbożnicy, jak w herezję Ariusza wpadacie?”

 

Wszystkie soborowe czynności, protokoły i polecenia wykonywał unita-bazylianin, nadworny astrolog  i modny poeta Symeon z Połocka (Samuel Sitnianowicz). Po przeanalizowaniu udziału Symeona z Połocka w Soborze lat 1666-1667, znany badacz S. Zeńkowskij stwierdził: „On wcale się nie krepował zamienić mowy Cara i Metropolity Pitirima własnymi pompatycznymi wypowiedziami i wykreślił szereg protokołów z ważnych posiedzeń..”

 

Wszyscy ci wschodni duchowni przybyli na Sobór, oczywiście nie za darmo, a w oczekiwaniu na duże łapówki, poczęstunki i prezenty, które obiecał im rząd Cara Aleksieja Michajłowicza.

Греческие патриархи, участники Большого Московского собора 1666-1667 года. Фото со съемочной площадки  фильма «Раскол»

Greccy patriarchowie, uczestnicy Wielkiego Soboru Moskiewskiego lat 1666-1667.  Zdjęcie z planu filmowego „Raskoł” (ros.- «Раскол»)

 

Niemniej jednak rosyjscy biskupi znieśli obecność wschodnich oszustów, zaakceptowali księgi nowego druku, zatwierdzili nowe obrzędy i stopnie (rangi) duchownych i nałożyli straszne przekleństwa i anatemy na stare księgi i obrzędy. Żegnanie się dwoma palcami Sobór uznał za heretyckie, a trzema palcami zatwierdził. Przeklął tych, którzy w Credo uznają Ducha Świętego jako Prawdziwego. Przeklął również i tych, którzy będą sprawować służbę (Liturgię) według staroruskich ksiąg. W podsumowaniu Sobór orzekł:

 

Jeśli ktoś nas nie posłucha, albo zacznie nam przeczyć lub sprzeciwiać się, to my takiego przeciwnika, jeśli jest on osobą duchowną, wyrzucamy i pozbawiamy prawa odprawiania nabożeństw i łask i nakładamy przekleństwo; natomiast jeśli będzie to osoba świecka (laik), to takiego odłączamy (ekskomunikujemy) od Trójcy Świętej, Ojca i Syna i Duchu Świętego, i nakładamy przekleństwo i anatemę jako na heretyka i nieposłusznego i odcinamy jako zgniłego członka. Natomiast jeśli ktoś aż do śmierci pozostaje nieposłuszny, to taki i po śmierci będzie ekskomunikowany (odłączony), a jego dusza będzie przebywać z Judaszem – zdrajcą, heretykiem Ariuszem i innymi przeklętymi heretykami. Prędzej żelazo, kamień, drewno zostaną zniszczone, ale ten niech nie będzie rozgrzeszony na wieki wieków. Amen.

 

Ponadto, Sobór definitywnie pozbawił godności patriarchę Nikona.

 

Oprócz przekleństw na stare obrzędy Sobór lat 1666-1667 przyjął szereg innych nauk, niezgodnych ze starocerkiewną tradycją, włącznie z uznaniem równoważności chrztu przez polewanie, naukę, że dusza ludzka nie jest stwarzana w tym samym czasie z ciałem. Ponadto, Sobór lat 1666-1667 w imieniu całej nowej Cerkwi wezwał władze państwowe do stosowania „cielesnej złości” tj. fizycznego terroru wobec zwolenników starocerkiewnej pobożności.

 

С.Д. Милорадович. «Суд над патриархом Никоном». 1885 год

S.D. Miłoradowicz.  „Sąd nad Patriarchą Nikonem.”  1885 r.

 

Pod egidą Soboru lat 1666/67 wydano kilka książek. A więc, w soborowej książce „Berło” (ros.- «Жезл») zostały faktycznie dogmatyzowane niektóre funkcje liturgiczne, związane z reformą Cerkwi. W szczególności, podaje się naukę, że Bóg darował człowiekowi w sposób szczególny palce, za pomocą których można składać tak zwane „słowa-imiona złożone z palców” (ros.- «именословное перстосложение»), litery języka słowiańskiego i greckiego  „IC” i „XC”. (Jak wiadomo, przodkowie Adam i Ewa w rzeczywistości nie mówili po grecku, a tym bardziej po słowiańsku. Ponadto, palce podobne do człowieka są nie tylko u ludzi, ale również u małp, lemurów i innych zwierząt. Trudno przypuszczać, że wszystkim tym zwierzętom zostały one dane przez Pana, aby pokazywać litery).

Существуют животные, пальцы у которых схожи с пальцами человека

Są zwierzęta, u których palce są podobne do palców ludzkich

 

Książka „Berło” również dogmatyzowała obowiązkowy zapis Imienia Zbawiciela jako „Jezus” (ros.- «Иисус» – z użyciem dwóch liter „и”).

 

Przed Soborem lat 1666-1667 w rosyjskim społeczeństwie istniało nieokreślone stanowisko co do cerkiewnej reformy Patriarchy Nikona. Była nadzieja, że cerkiewnemu raskołowi będzie można zapobiec, a pochopne łamanie cerkiewnej tradycji zostanie zatrzymane. Jednakże decyzje tego Soboru, włącznie z przekleństwami, nałożonymi na stare prawosławne obrzędy i na tych, którzy ich się trzymają, stały się przyczyną pełnoprawnego rozłamu (raskołu) Rosyjskiej Cerkwi, punktem wyjścia, po którym rozpoczął się jego rozwój i pogłębienie.

 

Wielki Sobór Moskiewski lat 1666-1667, który odbył się z udziałem greckich i rosyjskich biskupów, stworzył historyczną przepaść między Cerkwią przed raskołem, nazywając ją ciemna, prymitywną i nie w pełni oświeconą, i nową – poprawioną, uzdrowioną i oczyszczoną od plew. Jak pisze badacz Kartaszew :

 

Patriarchowie, a po nich  – niestety!  – również wszyscy rosyjscy ojcowie Soboru w 1667 roku posadzili na ławę oskarżonych całą Rosyjska Moskiewską Historie Cerkwi, soborowo ją potępili i zmienili.

 

Często zadawane są pytania: w jaki sposób traktować klątwy Soboru lat 1666-1667? Czy nie związały te przekleństwa zwolenników Tradycji Starocerkiewnej?

 

Zgodnie z nauczaniem Świętych Ojców, żadnych klątw i anatem nie można położyć na Tradycję Prawosławną i osoby, które jej przestrzegają. Przekleństwa, rzucone na takich soborach, nawet największych, takich jak obrazoburcze, w którym udział wzięli setki biskupów – są nieważne.

 

Ponadto, zgodnie ze zdaniem Świętych Ojców, nieprawdziwe przekleństwa uderzają w głowę samego przeklinającego. Przeklinając Chrześcijan, praktykujących i wyznających Tradycję Prawosławną, uczestnicy licznych zbójeckich soborów rzucili anatemy na samych siebie. Ojcowie Soboru 1667 roku dodatkowo ściągnęli na siebie jeszcze przekleństwa Siódmego Soboru Powszechnego, który potępił zarówno odrzucających Tradycję Prawosławną jak i wprowadzających nowe, sprzeczne ze starym.

 

Staroobrzędowcy nie uznawali klątwy Soboru 1667 roku jako ważnej. Decyzje Soborów Rosyjskiej Prawosławnej Cerkwi (1971) oraz Rosyjskiej Prawosławnej Cerkwi Za Granicą (1974), które zniosły te klątwy, staroobrzędowcy uważają za wewnętrzną sprawę Cerkwi nowoobrzędowej, która uznawała ważność tych przekleństw.

 

Pozostaje tylko dodać, że rozdział w XVII wieku nastąpił nie tyle z powodu samych przekleństw, ile ze względu na innowacje, dokonane przez Patriarchę Nikona i jego zwolenników w różnym czasie (oprócz podanych wyżej nauk Soborów lat 1666-1667 można wymienić synodalną reformę Piotra, Duchowny Regulamin, cezaropapizm imperialnego okresu w historii Rosji, itd.). Nazwane Sobory 1971 (RPC MP) i 1974 (RPC Za Granicą) potraktowały te sprawę ciszą, i dlatego przyczyny, które doprowadziły do rozłamu (raskołu) tak i pozostały nie uleczone.

 

Źródło:

Portal «Русская вера»

350 лет Большому Московскому Собору: начало раскола Русской Церкви

http://ruvera.ru/articles/raskol_russkoiy_cerkvi

Autor: Gleb Stanisławowicz Czistiakow / Глеб Станиславович Чистяков

20 maja 2016 r.

 

Tłumaczył Andrzej Leszczyński

29.5.2016 r.

 

 

 

 

 

Reklamy
Categories: ETYKA CERKIEWNA, POUCZENIA ŚWIĘTYCH OJCÓW, PRAWOSŁAWIE, STRONA GŁÓWNA | Dodaj komentarz

Zobacz wpisy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Blog na WordPress.com.

%d blogerów lubi to: